028 3979 8335Khí N₂O (thường gọi là “khí cười”) từ lâu đã được sử dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau như y tế, công nghệ thực phẩm, công nghiệp và nghiên cứu. Tuy nhiên, việc sử dụng khí N₂O cho con người qua đường hô hấp nhằm tạo cảm giác hưng phấn, đặc biệt dưới hình thức bơm vào bóng bay để sử dụng trong hoạt động giải trí, đã đặt ra nhiều vấn đề về quản lý nhà nước và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Trước thực tế đó, pháp luật Việt Nam đã có bước điều chỉnh quan trọng về chính sách pháp luật đối với hoạt động kinh doanh khí N₂O.
Theo Luật số 24/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, từ ngày 01/01/2027, hoạt động kinh doanh khí N₂O để sử dụng cho con người qua đường hô hấp, trừ các trường hợp được pháp luật loại trừ, sẽ thuộc ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh.
- Quy định mới về kinh doanh khí N₂O từ ngày 01/01/2027
Điểm a khoản 1 Điều 1 Luật số 24/2026/QH16 bổ sung điểm m vào khoản 1 Điều 6 Luật Đầu tư, quy định:
“Kinh doanh khí N₂O để sử dụng cho con người qua đường hô hấp, trừ mục đích y tế, công nghệ thực phẩm, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học và mục đích khác theo quy định của Chính phủ.”
Như vậy, quy định pháp luật hiện hành chỉ giới hạn hoạt động kinh doanh khí N₂O trong trường hợp khí này được cung cấp nhằm mục đích sử dụng cho con người qua đường hô hấp. Đối với các mục đích sử dụng khác như y tế, công nghệ thực phẩm, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học và các mục đích khác theo quy định của Chính phủ, việc sản xuất, kinh doanh và sử dụng khí N₂O được xem xét theo quy định pháp luật chuyên ngành tương ứng.
Đây là điểm cần đặc biệt lưu ý, bởi về bản chất pháp lý, khí N₂O không phải là loại khí bị cấm sử dụng trong mọi lĩnh vực. Việc sử dụng khí N₂O trong các ngành, nghề, lĩnh vực hợp pháp vẫn được thực hiện theo quy định pháp luật chuyên ngành.
Nói cách khác, quy định mới nêu trên tập trung kiểm soát mục đích sử dụng khí N₂O cho con người qua đường hô hấp, đặc biệt là hoạt động kinh doanh phục vụ mục đích giải trí như “bóng cười”.
- “Bóng cười” có phải là đối tượng bị cấm tuyệt đối?
“Bóng cười” là cách gọi thông thường đối với bóng bay được bơm khí N₂O để người sử dụng hít khí qua đường hô hấp nhằm tạo cảm giác hưng phấn.
Vì vậy, quy định mới không đơn thuần là cấm một loại “bóng” mà kiểm soát hoạt động kinh doanh khí N₂O theo mục đích sử dụng. Điều này có ý nghĩa pháp lý rất quan trọng.
Ví dụ:
Kinh doanh khí N₂O phục vụ mục đích y tế theo quy định chuyên ngành: không thuộc phạm vi cấm nêu trên.
Kinh doanh khi N₂O phục vụ công nghệ thực phẩm: không thuộc phạm vi cấm nêu trên.
Kinh doanh khí N₂O phục vụ kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học: không thuộc phạm vi cấm nêu trên.
Kinh doanh khí N₂O nhằm bơm bóng để khách hàng hít, sử dụng với mục đích giải trí: thuộc phạm vi hoạt động bị cấm từ ngày 01/01/2027.
Như vậy, mục đích sử dụng là một yếu tố có ý nghĩa quyết định trong việc xác định hoạt động sản xuất, buôn bán, tàng trữ, vận chuyển có thuộc phạm vi bị cấm hay không.
- Điều gì xảy ra đối với các hợp đồng kinh doanh khí N₂O đã ký trước ngày 01/01/2027?
Một điểm đáng chú ý của Luật số 24/2026/QH16 là quy định chuyển tiếp đối với các hợp đồng đã được giao kết.
Theo khoản 1 Điều 3 Luật số 24/2026/QH16, đối với hợp đồng kinh doanh khí N₂O để sử dụng cho con người qua đường hô hấp, thuộc trường hợp bị cấm và đã được giao kết trước đó, hợp đồng chấm dứt hiệu lực từ ngày 01/01/2027.
Sau đó, trong thời hạn tối đa 45 ngày kể từ ngày 01/01/2027, các bên thực hiện thanh lý hợp đồng theo quy định của pháp luật dân sự và các quy định pháp luật có liên quan.
Quy định này có ý nghĩa thực tiễn đối với các doanh nghiệp đang: mua bán khí N₂O; cung cấp khí N₂O cho cơ sở kinh doanh dịch vụ giải trí; thuê kho, thuê địa điểm để kinh doanh khí N₂O; ký hợp đồng phân phối hoặc cung ứng khí N₂O; hoặc có các thỏa thuận thương mại dài hạn liên quan đến việc cung cấp khí N₂O cho mục đích hô hấp.
Các chủ thể này cần chủ động rà soát hợp đồng và nghĩa vụ liên quan để có phương án thanh lý, hoàn trả, quyết toán hoặc xử lý các nghĩa vụ còn tồn đọng theo quy định pháp luật.
- Từ ngày 01/01/2027, hành vi kinh doanh khí N₂O làm “bóng cười” có thể bị xử lý hình sự không?
Việc một hoạt động kinh doanh thuộc ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh không có nghĩa là mọi hành vi vi phạm đều mặc nhiên bị xử lý hình sự.
Trách nhiệm hình sự chỉ phát sinh khi hành vi đó đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm được quy định trong Bộ luật Hình sự. Một vấn đề cần đặc biệt lưu ý là, mặc dù trước đây Bộ luật Hình sự chưa quy định trực tiếp, cụ thể tên “khí N₂O” là hàng cấm, nhưng chính sách pháp luật về việc kiểm soát, cấm các loại khí gây hại cho sức khỏe con người đã được xác lập, cụ thể:
- Tại mục 2.2 Nghị quyết số 173/2024/QH15 ngày 30/11/2024 về hoạt động chất vấn tại Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XV, Quốc hội đã thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, các loại khí, chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe con người từ ngày 01/01/2025, nhằm bảo đảm sức khỏe cộng đồng, trật tự, an toàn xã hội. Quy định này có ý nghĩa quan trọng trong việc xác lập chủ trương và định hướng chính sách của Nhà nước đối với các loại khí, chất khi được sử dụng gây tác hại cho sức khỏe con người, tuy nhiên chỉ mang tính nguyên tắc chung. Trên cơ sở đó, pháp luật tiếp tục được hoàn thiện theo hướng quy định cụ thể đối với khí N2O.
- Hướng dẫn liên ngành số 24/HDLN-BCA-BQP-BYT-BCT-BTC-VKSNDTC-TANDTC ngày 25/6/2026, việc sản xuất, buôn bán, vận chuyển, tàng trữ khí N₂O để sử dụng cho con người qua đường hô hấp, ngoài mục đích y tế, là hành vi bị nghiêm cấm; các hành vi này được xem xét xử lý về Tội sản xuất, buôn bán hàng cấm theo Điều 190 hoặc Tội tàng trữ, vận chuyển hàng cấm theo Điều 191 BLHS, nếu thỏa mãn các yếu tố cấu thành tội phạm.
Điều này đặc biệt đáng chú ý bởi Điều 190 BLHS quy định trách nhiệm hình sự đối với hành vi sản xuất, buôn bán hàng hóa mà Nhà nước cấm kinh doanh, cấm lưu hành, cấm sử dụng hoặc chưa được phép lưu hành, chưa được phép sử dụng tại Việt Nam khi hội đủ các điều kiện luật định. Điều 191 quy định tương ứng đối với hành vi tàng trữ, vận chuyển hàng cấm. Tuy nhiên, không phải cứ thực hiện hành vi liên quan đến khí N₂O là đương nhiên phạm tội, các cơ quan tiến hành tố tụng vẫn phải xác định các yếu tố sau đây:
- Khí N2O được sử dụng vào mục đích nào;
- Hành vi cụ thể của người bị xem xét là sản xuất, buôn bán, tàng trữ hay vận chuyển;
- Số lượng, giá trị hàng hóa hoặc khoản thu lợi bất chính;
- Lỗi và nhận thức của người thực hiện;
- Các điều kiện khác theo Điều 190 hoặc Điều 191 BLHS.
Hướng dẫn liên ngành cũng xác định việc định giá N₂O để làm căn cứ xử lý hình sự phải tuân thủ các quy định về căn cứ và phương pháp định giá theo pháp luật hiện hành.
KẾT LUẬN
Từ ngày 01/01/2027, hoạt động kinh doanh khí N₂O để sử dụng cho con người qua đường hô hấp, trừ các mục đích được pháp luật loại trừ, sẽ thuộc ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh.
Quy định này không đồng nghĩa mọi hoạt động liên quan đến khí N₂O đều bị cấm. Khí N₂O vẫn được sử dụng trong các lĩnh vực như y tế, công nghệ thực phẩm, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học và các trường hợp khác theo quy định của pháp luật.
Đối với hoạt động kinh doanh khí N₂O phục vụ mục đích giải trí, đặc biệt là việc bơm “bóng cười” để sử dụng qua đường hô hấp, các tổ chức, cá nhân cần chủ động rà soát và chấm dứt các hoạt động thuộc phạm vi cấm từ ngày 01/01/2027, đồng thời xử lý các quan hệ hợp đồng chuyển tiếp theo quy định.
Đáng lưu ý, việc một hoạt động thuộc ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh không tự động đồng nghĩa với trách nhiệm hình sự. Việc truy cứu trách nhiệm hình sự phải căn cứ vào hành vi thực tế và các điều kiện cấu thành tội phạm theo Điều 190, Điều 191 Bộ luật Hình sự cùng các quy định, hướng dẫn có liên quan./.